Quruluş
Pərdə, poeziya, improvizasiya
Muğam pərdə sistemi üzərində qurulur: hər pərdə («muğam») intonasiya dairəsini və əhval-ruhiyyəni müəyyən edir. Onun içində ifaçı improvizə edir — özbaşına deyil, illərlə mənimsənilən məntiqlə.
Muğam poeziya ilə ayrılmaz bağlıdır: xanəndə klassik qəzəlləri oxuyur, musiqi isə sözün məna və hissinin ardınca gedir.
Pərdə
Muğamın əsası intonasiya və emosiyanı təyin edən pərdədir. Əsasları: Rast, Şur, Segah, Çahargah və başqaları.
Dəstgah
Böyük forma — sakit başlanğıcdan kulminasiyaya və geriyə aparan bölmələr zənciri.
İmprovizasiya
Hər ifa təkrarsızdır: musiqiçi pərdənin sərt qaydaları çərçivəsində burada və indi yaradır.
Poeziya
Füzuli, Nəsimi və digər klassiklərin qəzəlləri — melodiyanı ardınca aparan mətn.
Emosiya
Muğamın məqsədi haldır, yaşantıdır. Yaxşı xanəndə dinləyicini katarsisə aparır.
Şifahi ənənə
Muğam notlara sığmır: o, ustaddan şagirdə ötürülməkdə, yaddaşda və nəfəsdə yaşayır.
«Dəstgah yüksəlişdir: sən pərdə üzrə dağ cığırı kimi hissin zirvəsinə qalxırsan».
Muğamın formasıYeddi yol
Əsas dəstgahlar
Əsas Azərbaycan dəstgahları arasında Rast, Şur, Segah, Çahargah, Bayatı-Şiraz, Şüştər və Hümayun var. Hər birinin öz xarakteri var — təmtəraqlıdan dərin kədərliyə qədər.
Bilici ilk ifadələrdən pərdəni tanıyır və onun emosiyasına köklənir — oxucu ilk sətirlərdən janrı tanıdığı kimi.